Ana Sayfa İş Dünyası Ekonomi Bireysel Emeklilik (BES) Türkiye Analizi

Bireysel Emeklilik (BES) Türkiye Analizi

914
0
Paylaş

Ülkemizde sosyal güvenlik sisteminin işleyişiyle çalışanlardan, pasif olmayandan prim alarak emekli olana, aktif olmayandan gereksinim olan prim sağlamaktadır. Zaman içinde sistemin aktif-pasif dengesi oranı bozuldukça yaş ortalaması ilerledikçe ve emeklilerin sayısı yükseldikse sistem sıkıntıya girmektedir. Zorunlu sigorta sistemi emeklilikte daha rahat koşullarda yaşaması için gelir seviyesi sunamamaktadır.

Tablo: Gelişmiş Devletlerde BES fonlarının GSMY Oranları

Dünya bankasının yaptığı öngörülerde sosyal güvenlik kurumlarına yapılan transferlerin önlemi sağlanmadığı zaman 2010 senesinde Gayri safi milli hasılanın  %5.43’üne, 2030 senesinde %10.68’ine, 2050 senesindeyse %16.58’ine ulaşma rizikosunu barındırmaktadır. BES ile sosyal güvenlik sistemini tamamlar niteliktedir. Bu sistemin niteliği, talebe bağlı olarak, yaşı ilerlediğinde çalışana ek gelir sağlar. Ülkemiz ile aynı proses içinde bulunan farklı ülkelere bakıldığında sosyal güvenlik sistemlerinde hızlı bir revizyon bulunmaktadır. Türkiye böyle bir sisteme uzun dönem uzak kalmıştır. 27 Ekim 2003’de ilk emeklilik planlarının satışa sunulması ile şimdi 11 emeklilik firmanın faaliyette olduğu sisteme 10 senede 2.5-3.000.000 milyon bireyin girişi beklenmekte ve 10 senenin sonunda meydana gelecek fon miktarı ile 10–15 milyar Dolar civarında olacağı beklenmektedir. Ülkemizde 2002 senesi sonu itibari ile hayat sigortası fon toplamının takriben 1.2 milyar dolara ulaşacağı tahayyül edildiğinde sektörün on sene içinde on kat büyüyeceği tahmin edilmektedir [1].

Tablo: Türkiye’de Bireysel Emeklilik Sistemi Verileri

Kaynak: EGM, Bireysel Emeklilik Sistemi Gelişim Raporları (2004-2013) *: 26.12.2014 tarihi itibariyle

Türkiye’de BES’ in uygulanmasıyla 2004 ve 2014 senesi arasındaki datalar senelik olarak verilmiş, kişileri tasarrufa yönlendirme vasıtası ile emeklilikte ekstra gelir sağlaması ile fonlardaki varlıklarla ekonomiye uzun terminli kaynak sağlamayı gaye edinen BES şuanda büyüme seviyesinde olmasına binaen ciddi bir sıçrama göstermiştir. 2014 senesinde katılımcı sayısı ilk seneye göre on beş kat yükselmiştir. Devlet katkısının da 2013 senesinde başlamasıyla beraber bir milyon birey sisteme katılmıştır. Bununla beraber uygulamaya konulan devlet katkısı modeli ile sistem daha cazip bir duruma gelmiştir. Fakat tablolar incelendiğinde sistem katılımı toplam nüfusa oranı yüzde 6.5 gibi görünmekte ve henüz beklenen seviyelerde katılımın olmadığı görülmektedir. Bunun nedenleri olarak ise; kişilerin sistemle ilgili bilgi sahibi olmaması, sistemin tanıtılmasında eksikliklerin olması gösterilebilir. Aşağıdaki tabloya göre sisteme üye olan kişilerin toplam katkı payı tutarıyla yatırıma yönlendirilen tutarda yüz kata yakın artış göstermiştir (Günay ve Güneş, 2015: 251-252).

BES yatırım fonlarının dağılımına bakıldığında kamunun borçlanma senetlerinin tercihinde bireylerin oranlarına bakıldığında yatırım türleri tercihinde bulunanlar daha çoktur. Katılım gösterenlerin birçoğunun risk olmaksızın yatırımı daha çok tercihte bulunması getirinin az ama risksiz para anlayışında bulunmaları, finansal varlık açıdan piyasalarla ilgili kâfi enformasyona olunmaması, yatırım tercihleri açısından kâfi desteğin bulunmaması veya talep edilmemesi gibi nedenlerle izah edilmektedir.

Tablo: Ülkemizde Emeklilik Yatırım Fon Gruplarının Büyüklükleri (Bin TL)

Kaynak: EGM, Bireysel Emeklilik Sistemi Gelişim Raporları (2005-2012)

Öte yandan finansal piyasaların bütün olarak gelişmemiş bulunmaması da katılımcılara tesirde bulunan bir etmen olabilmektedir. RNCOS firmasının gerçekleştirdiği 2009 senesinde gerçekleştirdiği çalışmada, ülkemizdeki BES’in finansal krize rağmen kuvvetli bir yapısının bulunduğunu ve az risk ihtiva eden araçları da tercihte etkili olduğu belirtilmiştir (İşseveroglu ve Hatunoglu, 2012: 170).

Kaynaklar

www.toprakisveren.org.tr/2004-61-mesutogutgen.pdf

İşseveroğlu, G. Ve Hatunoğlu, Z. (2012). “Türkiye’de Bireysel Emeklilik Sisteminin Makro Ekonomik Dinamiklere Etkisi Kapsamında Swot Analizi”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Ekim, s. 155-174

EGM (Emeklilik Gözetim Merkezi) (2005). Bireysel Emeklilik Sistemi Gelişim Raporu 2004 http://www.egm.org.tr/bes2004gr1.asp

Günay, G., & Güneş, H. (2015). Bireysel Emeklilik Sistemi Ve Türkiye Değerlendirmesi. Turkish Journal Of Social Research/Turkiye Sosyal Arastirmalar Dergisi, 19(3).

[1] www.toprakisveren.org.tr/2004-61-mesutogutgen.pdf

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen Buraya Adınızı Yazın