Ana Sayfa İş Dünyası Ekonomi Faaliyet Alanlarına Göre Banka Türleri

Faaliyet Alanlarına Göre Banka Türleri

5070
0
Paylaş

Faaliyet alanlarına göre, ticaret, kalkınma, yatırım, merkez ve katılım bankaları olarak kategori edilebilir.

  1. Merkez Bankaları

Merkez bankacılığı ve merkez bankaları eski bir tarihe shiptirler. 1694 ilk merkez bankası olan Bank of England’ın kurulduğu yıldır. 1668 yılında Bank of Sweeden kurulmuştur. Günümüzdeki manada merkez bankaları 20 yy’da kurulmaya başlamıştır. Dünya ekonomileri için kritik bir konumda olan FED (Federal Reserve Bank) 1913 senesinde para biriminin elastikiyetini sağlayabilme adına, kredilere kolaylık sağlayabilmek için, bankacılık sistemini denetleme gayesi ile faaliyete geçmiştir (Bağırov, 2003: 47). Bugün örneğin Azerbaycan Merkez Bankası’nın tekrardan yapılanabilmesi için aktif biçimde katkıda bulunan Avusturya Merkez Bankası ise 1940 ve sonrasında ki seneler tam manası ile merkez bankası işlevlerine başlamıştır. Tüm bu bankaların temelinde yatan ana kuruluş gayesi ise “devlet için kredi temin” edebilmektir. Bilhassa 1950 sonrasında gelişmekte olan ülkelerde oluşan problemlerde merkez bankalarının haiz oldukları önemde artış olmuştur. Tasarrufların toparlanması, para arzı, ekonomik büyüme kredi dağılımları gibi konularda merkez bankalarının rollerini arttırıcı özellikte olmuştur (Mirhudayev ve Bruno, 2002: 47).

Kesinlikle finansal sektörde ki en büyük ve ciddi rol merkez bankasına aittir (Veliyev ve Memedov, 1998: 548)

Merkez bankalarının temel fonksiyonları, fiyat istikrarının sağlanması ve para arzı ile piyasaları regüle etmek, bankacılık sistemine yön vermek ve döviz rezervlerini yönetmek dış ödemelerde düzen getirme  gibi çok boyutlu işlevlere sahiptirler [1].

Banka’nın ana görev ve sorumlulukları;

  • Ülkemizde banknot ihracı ayrıcalığna sahiptir.
  • Hükümet ile beraber enflasyon amacını belirler ve uygun para politikasına karar verir.
  • Kanunda belirtilmiş para politikası araçlarını kullanma yetkisine ve uygulama yetkisine sahiptir.
  • Nihai kredi noktası olarak kredi verme işlerini yapar.
  • Banka, mali piyasaları izler ve istatistiki verileri toplama yetkisine sahiptir [2].

Merkez bankaları, bu temel faaliyetlerinin yanında, banka sigortası vasıtası ile mali sistemin bir güvencesi bununda etkisi sistem üzerinde bir psikolojik etkidir. Fonksiyonalitesi ticari bankaların yüksek risk ihtiva eden borç vermeleri engellemek, hesapların denetimini sağlayarak nakit sıkıntısı çeken ticari bankalara borç vermek ekonomik politika üzerinde şekillendirici döviz kurlarını düzenleme son yıllarda  bu önemli kuruluşların önemini daha da arttımıştır[3].

  1. Ticari Bankaları

Günümüzde bankaları hayatın içinde çok önemli işlevlere sahip olup elzem fonksiyonları üstlenmiş olup iktisadi hayatın parçası olan kurumlardır. Faaliyetlerin ilerlemesi ve farklılaştırılması bankalarında artmasına ve ihtisaslaşmasında önemli role sahiptirler. Bankalar yalnızca tüketicilerin krediye gereksinim duyduğu zamanlarda tasarrufları krediye aktrarak atıl durumu engellemekle kalmak kaydi parada oluşturarak iktisadi faaliyetlerin canlanmasında rol oynalarlar. Bu açıdan bankalar tesadüfi ticari kurumlar değildirler. Tüm bu ürün ve hizmetler vasıtasıyla ekonomik faaliyetleri önemli derecede etkileyen kurumlardır (Şahin, 2002: 423).

Bankalar vermiş oldukları krediler ve yapmış oldukları yatırımlardan edecekleri getiriyi vermiş oldukları kredi ve yatırımın güveni ile denge kurma zorunlulukları mevcuttur. Bankacılıkta ylanızca yönetilmesi gerekli olan risk faiz riskinden mütevellit değildir.

Bankalar döviz kuru riski, alacak riski, likidite riski gibi karlılık üzerinde negatif tesiri olan risk yönetiminde daha dikkatli olmak zorundadırlar. Bu sebeplede bankacılık riskleri yönetebilme sanatı olarakta tanımlanabilir (A.Ü, 2003: 367). Bankalar güven üzerine para ve benzeri değerli evrakların ticarini yapan kurumlardır. Kredi aktaran ve plasman yapan aracılık hizmetlerini gerçekleştiren emanetleri kabul edebilen ticari kurumlardır.

Bankacılıkta en fazla karşılaşılmakta olan tür ticari tür olup, klasik bankacılık faaliyetleri ile uğraşmaktadırlar. Bunların başlıcaları mevduat, kredi ve özkaynaktır (Akbulak, Kavaklı ve Tokmak, 2004: 82).

  • Yatırım Bankaları

Devletlerin ve işletmelerin uzun vadede fon gereksinimlerini karşılaybilmek adına hisse senetleri, tahvil gibi menkul kıymetler ihrac edebilmelerinde aracılık rolu olan kuruluşlardır. Mevduat toplamaya yetkisi bulunan, tahvil ihrac edebilen ve kredi alma vesilesiyle kaynakları  işletmelere orta ve uzun vadede proje kredisi sağlamak biçiminde kullanabilirler (Akbulak, Kavaklı ve Tokmak, 2004: 82).

  • Kalkınma Bankaları

En başta Dünya Bankası ile birlikte bir çok kalkınma bankası Bretton Woods anlaşmasında teklif edilen bir modeli tatbik ederek var olmuşlardır. Bu modellerde bazı özellikler belirtilmiştir. Dünya bankasının destek olması için ön şart 1968 senesine kadar kalkınma bankalarının özel yapıda olmaları idi. Sonrasında bu koşul kaldırımıştır. Bunun yanında bu bankalar özel sektöre kredi aktarabilme ile limitlendirildi. Buna mukabil olarak devletin desteğide zorunlu hale getirildi ki burda bankanın yapmış olduğu işlemlerde devletin aktif bir rolü bulunmayacaktı. Diğer şart olarak kalkınma bankalarının niteliklli iş gücüne sahip olmasıda zorunlu hale getirildi. Bu şekilde bankalar finansal anlamda da varlıklarını sürdürebileceklerdi. Bu şekilde kalkınma bankaları yüksek proje değerlendirme standartlarını koruma altına almak ve likidite gibi mali halleri ciddi bir şekilde analiz etme durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. Kalkınma bankaları normal bir biçimde karlılık göstergeleri ile yönetildi. Kalkınma bankaları gereksinim duyduğu kapitali sağlayabilmek için diğer finansman kurumları yardımı ile uygun bir kanal buldu (Kandemir, 2002: 15).

Yerel kalkınma bankaları ilk olarak az gelişmiş ve gelişme gösteren ülkelerde girişimcileri temel sanayilerde yatırım yapmaya teşvik eden, uzun vadede kredi sağlayan ve teknik alanda yardım sağlamayı gaye edinen finans kuruluşlarıdır (Öztin, 1975: 217).

Başka bir değişle az gelişmiş olan ülkelerin kalkınabilmelerine destek verme aacıyla özellikle gelişmesini tamamlamış olan ülkelerden teknoloji ve finansal destek anlamında yerli ve yabancı girişimcilere yardımcı olabilmek maksadıyla sistemde yer alan finansman kurumlarıdır (Gönenli, 1988: 495).

Ulusal kalkınma bankaları, yurtiçi veya yurtdışından sağlanan uzun vadede ki fonların kalkınma yatırımlarına aktarılmasına vesile olan finans kurumlarıdır lakin bu bankaları yalnızca ilgili ülkelerin yetenekleri ile sınıflandırabilmeye çalışmak oldukça güçtür (Öngüt, 1979: 121).

Kaynaklar

[1] http://www.tbb-bes.org.tr  Erişim Tarihi : [10.12.2008]

[2] http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banka/fonksiyon.html Erişim Tarihi: [21.10.2008]

[3] Şenkalp,C., “Banka Nedir?”, www.gauvision.org/vision/issue3/cemile.htm Erişim Tarihi: [24.10.2008]

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen Buraya Adınızı Yazın